23Ocak`ta Azerbaycan ve Ermenistan Devlet Başkanları arasında Rusya`nın arabuluculuğuyla Azerbaycan topraklarının Ermenistan tarafından işgali sorununa (Karabağ sorununa) ilişkin bir görüşme daha yapılacak.

Rusya yetkililerinin açıklamalarına bakılırsa görüşme “çözüm açısından olumlu adımlardan birisini” teşkil edecek. Ama genel manzara ve özellikle Azerbaycan yetkililerinin açıklamaları farklı şeyler söylüyor.

Bu defaki görüşmeye ilişkin haberler sadece son günlerde netlik kazanmaya başladı. Önce Rus basını görüşmenin 23-24 Ocak tarihlerinde Soçi’de yapılacağını bildirdi. Yaklaşık bir hafta önce Ermenistan Dışişleri Bakanı Edvard Nalbandyan “Azerbaycan, Ermenistan ve Rusya Devlet Başkanlarının görüşme yapacağını” açıkladı. Nalbandyan görüşmenin zamanının ve yerinin henüz tam olarak kesinleşmediğini de ifade etti. Fakat Azerbaycan ve Rusya yetkilileri bu açıklamayı hemen onaylamadılar.

18 Ocak 20012`de Rusya Devlet Başkanlığı resmi internet sitesinde Azerbaycan, Rusya ve Ermenistan Devlet Başkanlarının 23 Ocak`ta Soçi’de bir araya gelecekleri resmen duyuruldu. Duyuruda bu görüşme, 2008 yılından itibaren başlayan Rusya Devlet Başkanının arabuluculuğuyla gerçekleştirilen onuncu görüşme olacağı da vurgulandı.

Bu arada Rusya arabuluculuk çalışmaları doğrultusunda önemli görüşmeler de yaptı. 17 Ocak`ta Rusya ve Ermenistan Dışişleri Bakanları Sergey Lavrov ve Edvard Nalbandyan Moskova'da bir araya geldi. Sergey Lavrov 19 Ocak`ta Azerbaycan Dışişleri Bakanı Elmar Memmedyarov ile de yine Moskova`da bir görüşme yaptı. Karabağ sorunun Rus ve ABD`li yetkililer arasında da müzakere konusu olduğu açıklandı. Rusya Dışişleri Bakan Yardımcısı Grigori Karasin, 17 Ocak’ta Washington'da ABD Dışişleri Bakanı Avrupa İşlerinden Sorumlu Yardımcısı Philip Gordon ile 19 Ocak`taysa ABD Dışişleri Bakan Yardımcısı William Burns’la diğer konularla beraber Karabağ sorunun çözüm yollarını müzakere etti. Daha önceki süreçlerden farklı olarak bu defaki görüşme öncesinde uluslararası kuruluşların ve Türkiye ve AGİT Minsk Grubu`nun Eşbaşkanlarından olan Fransa`nın konuya ilişkin yoğun açıklamalarına şahit olamıyoruz. Bunu bir ölçüde Fransa`nın sözde soykırım kararı ile de ilişkilendirmek mümkündür.

Azerbaycan`ın görüşme öncesindeki tutumunda olumlu havadan bahsetmek çok zordur. Bir yandan Ermenistan`ın işgalci tutumunu sürdürerek barış görüşmelerini anlamsızlaştıran adımlarını sürdürmesi, diğer yandan uluslararası kuruluşların buna gerekli tepki göstermemesi Azerbaycan`ı çileden çıkaracak gibi gözüküyor. Ermenistan`ın özellikle AGİT, Avrupa Konseyi ve BM tarafından da dile getirilen işgal altında tuttuğu bölgelere yasadışı iskan politikası uygulama çabaları sürmektedir. En son Marianna Grigoryan isimli Ermeni gazetecinin Ermenistan`ın işgal altında tuttuğu Azerbaycan topraklarına ilişkin nüfus politikaları doğrultusunda bölgeye Erivan`daki mahkumları yerleştirmek istediğini yazdığına şahit olduk.

Grigoryan`ın iddiasına göre Ermenistan işgali altındaki Azerbaycan topraklarına ‘beyaz yakalı’ mahkumlar ve ailelerini Ermeni nüfusu arttırmak için yerleştirilecek. Grigoryan Ermenistan`ın bu adımını İngiltere’nin 18. yüzyılın sonlarında sömürgesi Avustralya’da beyaz nüfusu sürgüne gönderilen mahkumlarla artırmasına benzetmişti. Grigoryan`ıa göre toplu düğün törenleri, fazla çocuğu teşvik etme gibi Ermeni nüfusun artması için önlemlere başvuran Ermenistan, işgal altında tuttuğu Azerbaycan topraklarına 1000 kadar ailenin yerleştirilmesini öngörüyor.Bu yolla Ermeni yönetimi bir yandan hapishanelerdeki yoğunluğu hafifletmeği, diğer yandan işgal altında tuttuğu Azerbaycan topraklarına Ermeni nüfusu artırmayı planlıyor, hesaplanıyor.

Azerbaycan Devlet Başkanı İlham Aliyev ve Azerbaycan Cumhurbaşkanlığı İdaresi Dış İlişkiler Şube Müdürü Novruz Memmedov görüşme öncesinde barış görüşmeleri yeni aşamaya taşıyabilecek açıklamalar verdiler. Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev Bakanlar Kurulunun 2011 yılı sosyal ve ekonomik çalışmaların sonuçlarına ve 2012`de yapılması gereken çalışmalara ilişkin 16 Ocak 2012 tarihli toplantısında yaptığı açıklamaların şu kısmı konumuz açısından özellikle önemliydi: “Ermenistan-Azerbaycan, Dağlık Karabağ sorununun çözümünde 2011’de maalesef ilerleme kaydedilmedi. Bunun tek ve başlıca nedeni Ermenistan’ın yapıcı olmayan tutumudur, müzakerelerde samimi olmayan tavırlarıdır. Müzakerelerin yapılmaması ve ya dondurulması için Ermenistan çok çaba sarf etti. 2011’de müzakere sürecine uluslararası güçlerin katkıları olumlu oldu, bunu inkar edemeyiz. Üç eşbaşkan, statükonun değişmesi gerektiğini beyan etti ve bu, ilk kez yapılan açıklamadır, yani bundan önce böyle bir açıklama yapılmamıştır, adaletli ve ümit verici bir açıklamadır. Eğer bu açıklamadan sonra eşbaşkan ülkelerin kesin teklifleri, adımları, hareketleri olursa, sorunu kısa zamanda çözmek mümkün olacaktır. Eğer bu açıklama sadece açıklama olarak kalacaksa, o zaman müzakerelerin ümit verici olacağına inanmayacağız.

Bu sorunun çözümünün iki yolu var; müzakere ve savaş. Üçüncü bir yol yok. Bu sorun dondurulmuş sorun değildir ve olmayacaktır. Müzakerelerde amacın savaşı önlemek olduğunu düşünenlere katılmıyorum. Biz de savaş istemiyoruz. Kim savaş ister ki? Ama bu, müzakerelerin sonuçsuz kalması ve savaşın illa da önlenmesi anlamına gelmiyor. Bu olmayacaktır!”

Bu ifadelerle Azerbaycan ya görüşmelerin niteliğinin kesinlikle değişmesi gerektiğini ya da askeri seçeneğin artık daha reel olacağını ifade etmiştir. Azerbaycan günümüze kadar yoğun olarak eleştirilen “görüşmelerin barışı ve adaleti sağlamak amacıyla değil, sadece statükoyu korumak amacıyla yürütülmesi” halinden duyduğu rahatsızlığı sert bir dille ortaya koymuştur. 19 Ocak`ta ise Cumhurbaşkanlığı İdaresi yetkilisi Novruz Memmedov Ermenistan, Karabağ sorununun barış yoluyla çözümüne hazır olmadığını dile getirerek aslında Soçi görüşmesine ilişkin beklentilerin yüksek olmadığını vurgulamıştı. Bu şartlar altında Soçi görüşmesinden bir barış planı imzalanması beklenmese de Azerbaycan`ın baskılarının sorununun çözüm sürecini yeni bir aşamaya taşıma ihtimali de düşük değildir.

Aslında önümüzdeki görüşmenin sorunun çözümü açısından ne ifade edeceğini anlamak için sorunun ve aynı zamanda “çözüm sürecinin” tarihçesine göz atmak da yeterli olabilir. Fakat her görüşme öncesinde estirilen “artık bu iş bitmek üzere” havası, ya da her iki seneden bir “… yılı çözüm yılı olacaktır” söylemi kamuoylarında yüksek beklentiler oluşmasına neden oluyor. İşin ilginç yanı yabancı medya da bu beklentilerden mi, yoksa başka özel hedeflerden mi kaynaklandığı belli olmayan iyimserlik havasına kendisini kaptırabiliyor ve sanki sorunun çözümünün bir adımındaymışız gibi ya da çözüm açısından sanki her şey yolundaymış gibi yayınlar yapıyor.

Hatırlanacağı üzere Azerbaycan Devlet Başkanı İlham Aliyev, Rusya Devlet Başkanı Dmitri Medvedev ve Ermenistan Devlet Başkanı Serj Sarkisyan arasındaki son görüşme 24 Haziran’da Kazan’da gerçekleştirilmişti. Büyük umutlar beslenmesine ve ABD, Fransa ve Rusya liderlerinin yanı sıra AGİT ve AB dahil çok sayıda uluslararası kuruluş yetkililerinin “bu kez kesinlikle bir uzlaşmaya varılacak” şeklindeki beyanlarına rağmen görüşme resmi açıklamalara göre başarısızlıkla sonuçlanmıştı. Azerbaycan tarafı görüşmenin sonuçsuz kalmasında en önemli nedenlerden birisi olarak Rusya`nın masaya daha önce üzerinde uzlaşmaya varılandan daha farklı bir metin getirmesini göstermişlerdi.

Araz Aslanlı

www.1news.com.tr